Dành cho du khách

 
Dành cho du Khách

Tháp Bình Sơn


 

 

Hỡi ai qua bến đò Then

Dừng chân mà ngắm tháp tiên bên đường


Tháp Then - ngôi tháp được câu ca trên nhắc tới chính là tháp Bình Sơn tọa lạc trong khuôn viên chùa Vĩnh Khánh (tên chữ là Vĩnh Khánh tự, hay còn được gọi là chùa Bình Sơn, chùa Then).

Trải qua nhiều lần cải cách địa giới hành chính, trước năm 2009 Tháp Bình Sơn - Chùa Then toạ lạc tại xã Tam Sơn, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc. Sau đó từ 30/4/2009 UBND tỉnh Vĩnh Phúc quyết định thành lập huyện Sông Lô tách ra từ huyện Lập Thạch. Do đó hiện nay di tích nằm tại thị trấn Tam Sơn, huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc. Từ trung tâm thành phố Vĩnh Yên đi theo trục đường tỉnh lộ 305 đến huyện Lập Thạch, sau đó đi tiếp tỉnh lộ 307 và 307B đến thị trấn Tam Sơn là tới tháp Bình Sơn.

Trong số hàng nghìn di tích đã được xếp hạng trong cả nước, không thể không nhắc đến “Di tích quốc gia đặc biệt tháp Bình Sơn” được nhà nước công nhận năm 2015.

Tháp Bình Sơn được xây dựng trong khuôn viên chùa Vĩnh Khánh. Kiến trúc tháp Bình Sơn được coi là một công trình mang dấu ấn độc đáo, xây dựng từ thời Lý - Trần vẫn còn giữ được hầu như nguyên vẹn, và là ngọn tháp cao nhất được xây dựng bằng đất nung còn lại cho tới ngày nay.

Tháp Bình Sơn với hình khối thanh thoát, đường nét mềm mại, trang trí hài hòa là di tích lịch sử và nghệ thuật vào bậc nhất trên lãnh thổ Việt Nam. Gần như không có thông tin lịch sử về tòa tháp, nhưng các truyền thuyết dân gian gắn với tòa tháp thì có khá nhiều như: Truyền thuyết cánh đồng Tháp ở xã Tứ Yên, huyện Sông Lô, truyền thuyết con vịt vàng, chuyện ông Đồ Chiêm, đài quan sát ca-nô của Pháp….

Nếu ta đứng từ xa nhìn lại sẽ thấy một ngọn tháp cổ kính được xây bằng gạch đỏ au rực rỡ trong ánh nắng chiều, tương truyền tháp có 15 tầng, theo các cụ cao niên ở địa phương kể lại thì trước kia trên đỉnh tháp có một hình khối búp hoa sen chưa nở bằng đất nung, tạo cho thân tháp một dáng vươn lên khá đẹp.

 Hiện nay, tháp còn 11 tầng tháp và 1 tầng bệ, tất cả cao 16,5 mét. Tháp hình vuông, nhỏ dần về phía ngọn, Cạnh cửa tầng dưới cùng là 4,45 mét, cạnh cửa tầng thứ 11 là 1,55 mét. Tháp được xây bằng 13.200 viên gạch nung, gồm 2 loại: một loại hình vuông có kích thước là 0,22m x 0,22m, một loại hình chữ nhật có kích thước có kích thước 0,45m x 0,22m. Phần ruột tháp có một khoảng trống nhỏ chạy suốt chân tháp lên ngọn. Bên ngoài, xung quanh tháp được ốp một lớp gạch vuông, mỗi cạnh dài 0,46m, phủ kín thân tháp. Mặt ngoài của gạch ốp này đều có trang trí hoa văn rất phong phú như hoa chanh, hình lá đề, sư tử vờn cầu, rồng uốn khúc ... Có viên gạch được khắc một hình trang trí, có hình lại do 2 viên hoặc 4 viên ghép lại mới thành. Đường nét trang trí ở đây rất tinh tế, phóng khoáng, hình dáng chắc khỏe, mang đầy sinh khí của nghệ thuật dân tộc thời kỳ phong kiến tự chủ cường thịnh thời Lý - Trần (Thế kỷ XII - XIII).

Theo nghiên cứu của các nhà khoa học cho thấy gạch dùng để xây dựng tháp Bình Sơn được nung với độ lửa cao. Để cho các viên gạch có thể đứng với nhau theo một chiều cao dựng đứng mà không cần vôi vữa, những người xây dựng tháp đã sáng tạo những phương pháp lắp ghép khá độc đáo. Viên gạch được chế tác có mấu và có gờ chỉ để giữ lấy nhau, đó là phương pháp xây gạch khẩu ở chân bệ. Còn có cách khác là mỗi viên gạch có một lỗ hình thang, hai viên gạch xếp sát nhau, tạo thành một mộng cá và người ta đổ chì vào mộng cá đó để giữ 2 viên gạch với nhau, đó là phương pháp xây bằng cá chì dùng để dựng chân tháp.

Chân tháp có nhiều vành đai cánh sen chồng lên nhau làm cho khách tham quan có cảm tưởng như tòa tháp được mọc lên từ một bông sen lớn. Tầng tháp thứ nhất cao 2,27 mét, cạnh 3,30 mét, bốn mặt đều hình tổ tò vò và có sáu chữ nhật dọc, đế nào cũng có ba ô tròn trạm rồng nổi, thân rồng uốn tròn, nằm trên một nền cúc dây. Các ô rồng này lại được đặt nằm trong khung khắc chìm các cánh hoa cúc có hình dấu phẩy. Các đế có hình rồng này được trang trí là đề, hoa dây cuốn nổi. Tầng tháp thứ hai cao 1,68 mét, cạnh 2,27 mét, có một hàng cánh sen ngửa đỡ lấy những hàng gạch. Bốn khung cửa tò vò của tầng tháp này đều có mỗi bên tám khung hình chữ nhật, mỗi khung có hình đắp nổi một ngôi tháp nhỏ 5 tầng tỏa ánh hào quang với những đường chỉ chiếu ra bốn phía. Ngoài bình tháp nhỏ, ta lại gặp nhưng mô típ trang trí lá đề, cúc dây, hoa dây cuốn nổi. Cả 11 tầng tháp đều được trang trí bằng nhiều loại hoa văn với các hình cánh hoa cúc, sư tử vờn cầu, sóng lượn lá đề, hoa chanh ... Mỗi tầng tháp đều có nhiều hàng gạch khẩu nhô ra làm mái.

Hình rồng trang trí ở tháp Bình Sơn là rồng có sừng và cuộn tròn mình, đầu rúc vào giữa, chân đạp ra ngoài, sống lưng có vây như răng cưa, một chân trước đưa lên vuốt tóc. Hình sư tử vờn cầu ở chân bệ tháp đơn giản, hai con sư tử đều không có họa tiết và đồ án trang trí trên thân mà chỉ là hai hình trơn. Cặp sư tử ở đây không quay đầu đối nhau, đưa chân trước vờn cầu như kiểu ở một số chùa khác, mà một con tiến về phía quả cầu, một con đã tiến quá quả cầu, quả cầu nằm trên đuôi nó, còn nó quay đầu ngoảnh lại.

Tháp Bình Sơn toạ lạc trên một gò đất cao và rộng rãi thoáng đãng, so với khu vực xung quanh cụm di tích có địa hình cao hơn khoảng 1m - 1,8m. Hiện trạng khu di tích được khoanh vùng bảo vệ bằng hệ thống tường bao xung quanh, diện tích khu vực khoanh vùng bảo vệ hiện nay là 17.200m2, hiện trạng tổng thể của di tích hiện có các hạng mục như: Tháp Bình Sơn, tòa tam bảo cũ, tam bảo mới xây dựng, giếng Mực, nhà khách, hồ sen, các hạng mục phụ trợ, cổng vào….

Đến với di tích lịch sử tháp Bình Sơn, du khách không thể bỏ lỡ cơ hội được ngắm nhìn và thành kính dâng nén tâm hương tại ngôi chùa cổ Vĩnh Khánh. Ngôi chùa này là một công trình kiến trúc nghệ thuật, tôn giáo, di sản văn hóa vật thể có giá trị đã bị quân Minh tàn phá hầu như hoàn toàn đầu thế kỷ XV, ngôi chùa đã được đời sau dựng lại và tu bổ nhiều lần. Đến nay, chùa chỉ còn là sản phẩn của kiến trúc mang niên đại vào thời Nguyễn muộn và được đại tu vào năm 1976, Chùa được xây dựng theo dạng chữ Đinh gồm 5 gian tiền đường và 3 gian hậu cung, phía trước có cột đồng trụ đua ra một khoảng lớn tạo như tay ngai, nền được lát bằng gạch đỏ, bó thềm hiên và chân tảng bằng đá xanh, hệ thống cột bằng gỗ lim, mái được lợp bằng ngói mũi hài làm từ đất nung truyền thống.

Chùa Vĩnh Khánh là một biểu tượng thiêng liêng thấm sâu vào tiềm thức của Nhân dân địa phương, như nước thắm sâu vào lòng đất. Do đó, dù đã trải qua những thăng trầm, thịnh suy, vinh nhục, vật đổi sao dời, qua phân ly tán, nhưng hình ảnh của ngôi chùa vẫn mãi mãi hiên ngang hiện hữu tồn tại trong lòng người dân. Cũng như câu nói: “Đất vua, chùa làng” đã cho ta thấy giá trị tín ngưỡng thiêng liêng, thể hiện trong nếp sống của người dân. Vì chùa là mái ấm che chở ấp ủ nuôi dưỡng đời sống tâm linh của họ. Họ xem ngôi chùa như là một mái ấm gia đình chung, nên họ cùng nhau quyết tâm đóng góp xây dựng bảo vệ và phát huy mạnh mẽ.

Chùa Vĩnh Khánh, tháp Bình Sơn đã gắn bó lâu đời với đời sống văn hóa tâm linh của người dân địa phương. Trước đây, cứ đến ngày 15 tháng Giêng âm lịch hằng năm địa phương tổ chức lễ hội chùa - tháp. Lễ hội  được tổ chức trang trọng và sau phần lễ, phần hội được tổ chức phong phú với các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao, cờ tướng, cờ người, chọi gà… đã thu hút đông đảo Nhân dân và du khách thập phương.

Du khách thập phương biết đến chùa Vĩnh Khánh, tháp Bình Sơn không chỉ bởi đây là tháp cổ hàng trăm năm tuổi mà còn là địa điểm sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng lâu đời của người dân địa phương.

Trong những năm gần đây, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân thị trấn cũng như các cấp có thẩm quyền đã có nhiều việc làm ý nghĩa, thiết thực nhằm bảo tồn, phát huy những giá trị lịch sử của quần thể di tích tháp Bình Sơn, chùa Vĩnh Khánh để đáp ứng được những nhu cầu tín ngưỡng, thờ phụng, lễ bái, sinh hoạt xã hội… của mọi tầng lớp Nhân dân và là điểm du lịch tâm linh hấp dẫn du khách, phật tử trên mọi miền Tổ quốc.

Ban biên tập

Ngày đăng: 18/01/2021