Dành cho du khách

 
Dành cho du Khách

Lễ hội xuống đồng của đồng bào Cao Lan

Lễ hội xuống đồng (lễ hội lôồng tôồng) của đồng bào Cao Lan xã Quang Yên, huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc được tổ chức từ mùng 10 đến 15 tháng Giêng hằng năm ở đình các thôn nơi bà con sinh sống. Lễ hội này ra đời trên cơ sở truyền thuyết mẹ lúa của đồng bào Cao Lan, là một hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện khát vọng của con người trong sự hòa hợp âm dương, trời đất, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, con người khỏe mạnh, hạnh phúc, ấm no, vạn vật sinh sôi, nảy nở…

 

 

Điệu múa lên nương của dân tộc Cao Lan tại Lễ hội xuống đồng

 

Để chuẩn bị cho lễ hội được diễn ra chu đáo, tốt đẹp, từ ngày mùng 9 tháng Giêng, các bô lão cùng trai tráng trong làng đã ra đình, mở cửa, quét tước, sửa sang… cho cảnh quan đình trung thật phong quang, sạch sẽ. Đồng thời, trong các thôn làng, Nhân dân cũng  tưng bừng chuẩn bị cho lễ hội. Cụ thể:

Thôn Đồng Găng tổ chức lễ hội xuống đồng vào ngày 04 tháng Giêng.

Thôn Yên Thiết tổ chức lễ hội xuống đồng vào ngày 08 tháng Giêng.

Thôn Đồng Dong tổ chức lễ hội xuống đồng vào ngày 12 tháng Giêng.

Thôn Đồng Dạ tổ chức lễ hội xuống đồng trong ngày 14 tháng Giêng.

Thôn Xóm Mới tổ chức lễ hội xuống đồng vào ngày 15 tháng Giêng.

Gần ngày chính hội, các cụ bô lão cùng nhân dân trong thôn ra đình hoàn tất công việc sửa sang, trang trí, khánh tiết, loa đài. Đặc biệt, là thực hiện nghi thức dựng cây nêu, phục vụ lễ hội.

Lễ hội xuống đồng của người Cao Lan Quang Yên Vĩnh Phúc gồm có hai phần: Phần lễ và phần hội.

Phần lễ có lễ trình, lễ dâng hương, lễ cầu mùa. Cụ thể, gồm:

Lễ trình (lễ xin mở hội) tổ chức trong đình làng - nơi thờ cúng thành hoàng làng. Lễ vật gồm một mâm xôi, thủ lợn, gà luộc, rượu trắng, mâm ngũ quả, hoa tươi, năm chén nước suối, quả cau lá trầu.

Chủ lễ là vị già làng có uy tín cao, được dân làng suy tôn làm thầy cả.

Sau lễ dâng hương là lễ cúng cầu mùa. Nghi lẽ này được tổ chức bên cây nêu (cây nêu được dựng từ hôm trước, cao từ 10 đến 12m, dưới chân cây nêu có bàn được trải vải đỏ, trên bày lễ vật. Chủ lễ quỳ trước bàn lễ vái ba vái sau đó đọc bài cúng của dân tộc Cao Lan. Đọc xong bài cúng, chủ lễ dẫn đầu đoàn dân làng tiến đến mảnh ruộng (đã được làng chuẩn bị từ trước) gần đình làng, rồi cử ra một thanh niên khỏe mạnh xuống cày đường cày đầu tiên, mở đầu cho mùa sản xuất mới trước sự chứng kiến của dân làng. Xong xuôi, thầy chủ lễ làm lễ xin âm dương, kết thúc phần lễ long trọng trong sự linh thiêng, nghiêm trang để bước sang phần hội hào hứng, sôi nổi.

Bước sáng phần hội, thành phần chính tham gia biểu diễn, hát múa gồm thầy cả, mười thanh niên nam, nữ cùng một người thổi kèn pò lé, một người đánh trống tang sành, một người chơi chũm chọe. Trống tang sành là một nhạc cụ đặc sắc của riêng tộc người Cao Lan.

Khởi đầu chương trình hát múa mừng thánh là bài hát của thầy cúng, sau đó trống, chũm chọe, kèn pò lé… đồng thanh vang lên đệm nhịp cho những bài ca, điệu múa thêm ngọt ngào, uyển chuyển, rộn ràng. Này là những bài sịnh ca truyền thống da diết, rồi thì các khúc hát giao duyên, hát cấy lúa, hát đi gặt, tiếp đến là các điệu múa lên nương tra hạt, múa chim gâu… Sau khi múa hát, đoàn người chia làm hai tốp, một tốp lên núi phát nương, một tốp xuống ruộng cấy lúa. Ruộng cấy đã được cày bừa bằng phẳng, đặt sẵn những bó mạ được nhổ từ ruộng mạ do chính tay những người được chọn tham gia đội hát, múa gieo trước đó khoảng một tháng.

Tiếp đó, là các trò chơi dân gian như chọi dê, bịt mắt đập niêu, thi bắn nỏ, thi tết bánh chim, bánh chuột, thi thể thao… đồng loạt diễn ra, thu hút đông đảo người chơi, người xem. Cuộc thi bắn nỏ được tổ chức công phu, chặt chẽ hơn cả với quy định riêng, được giám sát bởi đội ngũ trọng tài, lực lượng bảo vệ nghiêm ngặt. Cuộc thi kéo co thì rộn ràng sôi động mà không kém phần quyết liệt trong tiếng hò reo không ngừng của đông đảo cổ động viên. Các trận đấu bóng chuyền nam, bóng chuyền nữ kéo dài cả ngày với hàng trăm khán giả già trẻ, gái trai nhiệt tình cổ vũ… Hấp dẫn nhất có lẽ là trò ném còn. Hàng chục nam thanh nữ tú cầm trên tay những quả còn có tua dài với nhiều màu sắc sặc sỡ thay nhau lấy đà, rồi nhằm hướng “mặt nguyệt” trên ngọn cây nêu mà tung còn, để để cầu thần linh che chở, bảo trợ, cầu cho bản thân, gia đình, làng bản cả năm được may mắn, tốt lành. Đồng bào Cao Lan quan niệm: “Cái còn là cái không mất. Mặt nguyệt trên cây nêu mang tính âm, quả còn mang tính dương, đuôi còn là những dải tua có nhiều màu sắc tượng trưng cho hình ảnh chim phượng hoàng bay lên mặt trăng lấy giống lúa về”. Vì thế, quả còn nào tung (ném) lên, trúng qua mặt nguyệt thì người tung trúng sẽ được thưởng lộc, đồng thời phải mang còn ra đình làm lễ tạ thánh thần.

Cứ như thế, ngày xuân khép lại, lễ hội xuống đồng của đồng bào Cao Lan Quang Yên cũng tạm kết thúc trong niềm vui rạo rực, phấn chấn, chờ mong đón một năm mới may mắn, khỏe mạnh, mùa màng bội thu cho mọi người, mọi nhà./.

Đỗ Mạnh Hà

 

Ngày đăng: 18/01/2021