Tin Văn hóa xã hội

Lễ hội Rước cây Bông làng Thượng Yên xã Đồng Thịnh

       Làng Thượng Yên xã Đồng Thịnh (huyện Sông Lô) xưa có tên nôm là “Kẻ Nộc”, làng có 5 xóm là xóm Trên, xóm Dưới, xóm Roi, xóm Xậu và Đồi Bằng. Từ xa xưa, nhân dân nơi đây đã biết đến nghề trồng dâu, nuôi tằm, kéo kén, xe tơ, dệt vải... Cuộc sống của người dân hoàn toàn phụ thuộc vào thiên nhiên, ký thác cho trời, cho đất. Gặp thời tiết mưa thuận, gió hoà, mùa màng tốt tươi thì nhân dân no dạ ấm lòng, gặp năm thiên tai, hạn hán, úng lụt thì lòng người thấp thỏm lo âu.

 

 

Với cuộc sống đầy khó khăn, phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên đã khiến cho mọi người luôn mơ ước về một mùa màng bội thu, cuộc sống no đủ. Họ đã gửi gắm những mong muốn và niềm tin của mình vào các thế lực siêu nhiên, ở thần thánh, tiên phật. Với nhân sinh quan và vũ trụ quan như vậy nên nhân dân làng Thượng Yên đã hình thành tục lệ Rước cây Bông vào ngày mùng 7 tháng Giêng (Âm lịch) hàng năm. Đến ngày này, mọi nhà trong làng đều làm mâm cỗ thịnh soạn dâng lên trời đất, thánh thần, cầu cho mưa thuận gió hoà, nhân khang vật thịnh, cây trồng tốt tươi, con người và vạn vật được phát triển. Ba loại bông được rước dâng lên đền Thượng để cúng tế là cây bông lúa, cây bông vải và cây đỗ.

Cách để làm nên những cây bông rất cầu kỳ, công phu. Bà con trong làng phải chuẩn bị trước cả nửa tháng trời. Đặc biệt phải là những người khéo tay và tỷ mỉ thì mới làm nên những bông đúng tiêu chuẩn. Trước tiên, để dựng cây bông, người ta dùng thân cây chuối hột (bỏ lá ngọn và thân củ) dài khoảng 3- 4m, làm thân trụ. Phần đế của cây chuối, cắm 3 cọc tre làm chân đế, để dựng đứng được cây bông, các chân đế bọc giấy mầu trang trí. Phần ngọn thân chuối cắm một đoạn tre non dóc thành bông trang trí bằng giấy mầu, gọi là “cây nõn nường”. Trên đỉnh cây nõn nường cắm 1 lá cờ thần, vuông hoặc đuôi nheo, xung quanh thân trụ cây chuối, cắm dày đặc các bông lúa, bông vải làm thành một cây bông sặc sỡ.

Bông lúa và bông vải được làm bằng các tua cạo từ thân cây tre non, phải là tre chiêm, mới dã lá, nở đuôi én, mình dày và dẻo. Khi cạo tránh đứt, có độ bông và dài. Bông lúa nhuộm mầu vàng của lúa chín. Màu vàng được lấy từ nhân lõi của quả Dành dành một loại cây dại thường mọc ở các bờ ruộng, ao chuôm hoặc ven các đồi hoang, có nhiều ở làng Thượng Yên. Bông vải cũng được làm thành từ các tua tạo từ cây tre non nhưng để nguyên màu “trắng như bông”. Cây bông đỗ bao gồm có 3 loại đỗ là đỗ nhỏ, đỗ đen và đỗ cả. Quả đỗ xanh (đậu xanh- hay đậu con) có màu đen làm bằng các thân que nhang đen. Quả đỗ đỏ (đậu quốc- hay đậu cả) làm bằng các đoạn ống trúc nhỏ như thân đũa. Trong cây đỗ, còn có con chim nhỏ và kén tằm đều được đan bằng tre. Những hoa bông làm nên sợi vải dệt áo ấm cho đời, những trái quả thể hiện cho sự no đủ và con chim tượng trưng như người bạn của nhà nông, bắt sâu hại mùa màng.

 

 

Sáng ngày mùng 7 tháng Giêng, những cây bông, cây đỗ được chuyển tới nhà văn hóa của thôn đăng cai tế bông (lần lượt mỗi thôn đăng cai 1 năm). Dẫn đầu đoàn rước là trống và chiêng, tiếp theo là đoàn múa nhạc, đến đội cờ gồm có 20 nam thanh, nữ tú chưa lập gia đình trong làng chia làm 2 hàng, đến đội rước kiệu gồm có 6 người khiêng, trên bành kiệu có bài vị “đương niên thần quan” bằng giấy màu, bên trên có che một chiếc tàn cũng bằng giấy. Trước bài vị đặt mâm ngũ quả và bát hương. Sau kiệu là cây bông lúa, cây bông đỗ và cây bông vải, thành 1 hàng dọc, mỗi cây có 4 người khiêng. Không khí của đoàn rước cây bông rộn rã tưng bừng, trống chiêng vang dội một vùng, tiến vào đặt trước bàn “đương niên thần quan” của đền Thượng  (di tích lịch sử văn hoá cấp tỉnh)- nơi thờ Tản Viên Sơn Thánh, là một trong 4 vị tứ bất tử và thánh tổ nghề nông của Việt Nam. Sau khi đoàn rước bông về đến nơi, các vị bô lão trong làng làm lễ tế bông, thổi linh thiêng vào các cây bông. Cây bông từ đây là sản phẩm của phật, của trời, là nguyên khí thiêng liêng của trời đất. Cầu  cho một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, vạn vật sinh sôi nảy nở, nhà nhà no đủ hạnh phúc.

Sau lẽ cúng tế là đến hội “phá giải cây bông”. Bà con dự hội xô vào cướp bông, lấy được nhiều ré bông thì càng được nhiều lộc đầu xuân. Những người cướp được bông mang về nhà, có người đặt lên ban thờ gia tiên cúng lễ, có người cắm lộc bông vào cửa mừng xuân, hoặc ùa ra đồng, cắm lộc bông vào những thửa ruộng nhà mình, cầu cho mùa tới bội thu.

 

 

Lễ hội cầu mùa - Rước cây Bông làng Thượng Yên- xã Đồng Thịnh là lễ hội mang đậm bản sắc của dân tộc Việt Nam, góp phần giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước; đồng thời tạo không khí vui tươi phấn khởi của năm mới, bước vào thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa tâm linh. Thông qua lễ hội này đã khích lệ tinh thần đoàn kết để chống chọi lại thiên tai, địch họa, cùng nhau phát triển sản xuất, xây dựng cuộc sống ấm no hạnh phúc./.

Bích Ngọc- Văn Minh

Ngày đăng: 06/04/2016