Dành cho du khách

 
Dành cho du Khách

Đình Thụy Sơn

Đình Thụy Sơn (trước đây gọi là đình Ngọc Trĩ) tọa lạc trên một sườn đồi thấp thuộc thôn Thụy Sơn, xã Như Thụy, huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc. Đình Thụy Sơn là trung tâm sinh hoạt văn hóa tâm linh của nhân dân 4 thôn: Ngọc Sơn, Thụy Sơn, Liên Sơn và Trung Sơn.

Đình Thụy Sơn thờ ba vị thần cùng tên, đều húy là Đông Hải, đã có công phò tá Anh hùng dân tộc Lý Bí đánh đuổi quân xâm lược nhà Lương vào thế kỷ VI. Sau khi Lý Bí lên ngôi hoàng đế, ông đã ban phong cho ba ông Đông Hải thực ấp ở huyện Lập Thạch. Trên đường trở về thành Thăng Long, bỗng thấy một đám mây, giống như dải lụa đỏ, từ trời giáng xuống trước mặt. Ba ông cùng bay lên trời rồi không thấy nữa (tức là hóa vậy). Đó là ngày 13 tháng Mười. Nhân dân thấy vậy, bèn làm biểu tấu về triều, vua vô cùng thương xót và phong cho ba ông là thượng đẳng phúc thần, chuẩn cho khu Hoa Phát, trang Thụy Điền đón nhận mỹ tự của thần về lập đền, miếu thờ phụng.

Phong cho vị thứ nhất là Đông Hải Dương uy Hộ quốc Đại vương.

Phong cho vị thứ hai là Đông Hải Dương uy Hộ quốc Đại vương.

Phong cho vị thứ ba là Đông Hải Dương uy Hộ quốc Đại vương.

Đến thời nhà Trần, nhà Lê, linh ứng tỏ rõ, các thần nhiều lần âm phù giúp các triều đại đánh đuổi ngoại bang nên được vua Trần Thái Tông và vua Lê Thái Tổ ban phong mỹ tự là “Anh triết Hiển hựu Trợ thuận” và “Phổ tế Cương nghị Anh linh”. Từ đó trở đi, nhân dân trang Thụy Điền, Thụy Sơn và Như Sơn ngày đêm đèn nhang hương khói, mong được các ngài chở che, trợ giúp cho dân lành luôn được  nhân khang vật thịnh.

Lịch sử xây dựng

Đình Thụy Sơn được xây dựng vào khoảng thế kỷ XIX. Tương truyền, ngôi đình cổ xưa kia rất đồ sộ, gồm tiền tế 5 gian 2 dĩ, hậu cung 2 gian; kết cấu theo kiểu thức chồng rường, giá chiêng và được chạm khắc rất tinh xảo. Phía trước đình có cột đồng trụ rất đẹp. Năm 1960, do hoàn cảnh lịch sử, đình làng Thụy Sơn bị phá dỡ. Để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa tâm linh của Nhân dân địa phương, đồng thời tỏ lòng tôn kính, biết ơn thần thành hoàng làng, năm 2007, Nhân dân Như Thụy đã hưng công góp của, xây dựng ngôi thiên trụ như ngày nay.

Kiến trúc

Đình Thụy Sơn được xây mới trên nền cũ, có mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Đinh (), gồm tiền tế ba gian hai chái, hậu cung một gian, kết cấu theo kiểu thức “kẻ ngồi lợn túi”.

Mặc dù kiến trúc đình Thụy Sơn ngày nay làm bằng vật liệu mới, xong qua bàn tay khéo léo của các nghệ nhân dân gian đương thời, đã tạo dựng được cho đình một bộ khung vững chắc với kết cấu đẹp. Trang trí trên các chi tiết kiến trúc tuy không nhiều về số lượng song các nghệ nhân kiến tạo đình đã biết chọn lọc và bố cục hết sức hợp lý, tạo nên một không gian vừa thoáng đãng, vừa uy nghiêm cho nơi thờ tự.

Tòa tiền tế của ngôi đình gồm ba gian hai chái, diện tích 78,12m2. Hệ thống khung, cột chịu lực bê tông cốt thép, mỗi cột có đường kính 0,28m, cao 3,2m. Toàn bộ kết cấu phần mái làm bằng gỗ xoan được bào trơn đóng bén. Tòa đại bái có 4 bộ vì kết cấu theo kiểu “kẻ ngồi lợn túi”, các câu đầu được đặt lên cột cái, trên đầu là “kẻ bập” đấu với “con lợn” để đỡ thanh nóc. Nối giữa cột cái và xà nách là “kẻ khiên” hay còn gọi là kẻ chuyền tạo thành một tam giác vuông đỡ phần mái. Phía trước tiền tế, ba gian giữa có ba ô cửa bức bàn, hai gian đầu hồi xây tường, trổ cửa sổ.

Hậu cung của đình gồm một gian có chiều dài 2,6m, rộng 3,35m, nối với trung tế tạo nên mặt bằng kiểu chuôi vồ, kết cấu quá giang gối tường, vì kèo “kẻ ngồi lợn túi”. Khám thờ được nâng cao hơn so với nền đình 1,65m, phía trước là cửa bức bàn, trên cửa là cốn mô có chạm nổi hổ phù và lưỡng long chầu nguyệt rất sinh động. Trong thượng cung đặt ba ngai thờ và các đồ tế khí.

Cổ/di vật trong di tích

Do di tích cổ đã bị tàn phá nên ngoài 5 đạo sắc của làng Thụy Sơn được lưu giữ tại Viện Thông tin Khoa học Xã hội là cổ vật thì toàn bộ hiện vật trong di tích hiện nay là hiện vật mới. Bao gồm:

Đồ gỗ

- Ba long ngai: Ngai thờ được đặt trên bệ cao nhất của thượng cung. Ngai cao 1,2m, các cạnh đế ngai 0,40 x 0,45m được đục chạm, sơn thếp cầu kỳ tinh xảo. Tay ngai là hai đầu rồng ngẩng cao, bờm tóc vuốt về phía sau; đỡ dưới tay ngai, xung quanh có 6 cột tiện thắt cổ bồng, hình tròn đồng tâm, đoạn giữa mỗi cột chạm nổi hình rồng cuốn mềm mại quanh cột. Trong ngai đặt mục dục1, giữa lòng mục bài vị ghi dòng thánh tâm “Đệ nhất Đông Hải Hiển lựu Đại vương thượng đẳng thần; Đệ nhị Đông Hải Hộ quốc Đại vương thượng đẳng thần; Đệ tam Đông Hải Linh ứng Đại vương thượng đẳng thần”. Hai bên mục dục trang trí gia dứa, phần trên cùng của mục dục là hình tròn và hình lá đề. Phần đế ngai được chia làm ba tầng, có chạm nổi hoa cúc, rồng và hổ phù.

- Một bức đại tự, chiều rộng 0,60m, dài 1,40m, khắc chữ “Vạn cổ anh linh”.

- Một đôi câu đối có kích thước 0,25m x 2,80m, khắc chữ:

“Đông Hải đại vương hộ quốc tý dân vạn tuế;

Nhân dân Như Thụy tâm thành hương hỏa thiên thu”

Nghĩa là:

“Ngài Đông Hải sống là anh hùng cứu nước, thác là người bảo vệ che trở muôn đời cho dân;

Địa danh Như Thụy là nơi được thờ thần tử, ngàn thu nhân dân thành kính ghi ân công đức của ngài”.

Đồ đồng

- Một chiếc đỉnh có kích thước 0,49m x 0,36m;

- Hai hạc thờ, cao 0,60m;

- Hai cây nến, cao 0,38m;

- Một bộ bát bửu nhỏ đặt trên thượng cung, dài 0,60m

Đồ sứ

- Hai lục bình, cao 0,56m, đường kính miệng 0,18m;

- Ba bát hương nhỏ, cao 0,16m, đường kính miệng 0,20m;

- Hai bát hương lớn, cao 0,25 x 0,30m.

Lễ hội truyền thống

Trong một năm, làng Thụy Sơn có những ngày tiệc, ngày lễ chính, gồm:

- Ngày 13 tháng Giêng: Tiệc thánh sinh;

- Ngày 25 - 26 tháng Giêng: Tiệc cầu đinh;

- Ngày 25 tháng Năm: Tiệc Hạ điền;

- Ngày 13 tháng Bảy: Tiệc thượng điền;

- Ngày 9 - 13 tháng Mười: Tiệc Sêu (tiệc thánh hóa);

- Ngày 25 tháng Mười: Tiệc cơm mới;

- Ngày 28 tháng Chạp: Tiệc dựng cây nêu.

Ngoài các ngày tiệc kể trên thì các ngày mùng Một hằng tháng đều có lễ sóc hoặc nếu bất thường dân sự không yên và nắng lâu không mưa thì dân làng có lễ cầu mưa, cầu bình yên và cầu danh phận tại đình.

Dù có rất nhiều những ngày tiệc, ngày lễ như nói trên, nhưng ngày tiệc tháng Giêng (tiệc thánh sinh) luôn được dân làng Thụy Sơn tổ chức long trọng và quy mô hơn cả. Lễ hội được tổ chức kéo dài 2 ngày; rước kiệu thánh từ đình lên miếu Đọ Tân (miếu nay không còn, tương truyền nơi dựng miếu nguyên trước đây là đồn sở của ba vị thành hoàng) tế lễ, rồi trở về đình.

Đội hình đám rước: đi đầu là cờ thần, phường bát âm, chấp kích, kiệu thánh, quan viên tế và sau cùng là dân chúng. Lễ vật dâng thánh gồm xôi, gà, thủ lợn, hương hoa, phẩm oản. Đội tế gồm 15 người (trong khi tế lễ kiêng dùng màu đỏ); chủ tế mặc áo màu xanh; xướng quan, hầu tế mặc áo the.

Giá trị di tích

Đình Thụy Sơn thờ ba vị Đông Hải - là những tướng lĩnh xuất sắc của Lý Bí, có công đánh đuổi giặc Lương giữ yên bờ cõi đất nước vào thế kỷ VI, đem lại cuộc sống bình yên cho nhân dân. Khi các ông hóa, dân các làng Thụy Sơn, Thụy Điền, Như Sơn tưởng nhớ công ơn, lập miếu thờ cúng muôn đời, mong được các vị phúc thần che chở, bảo trợ để quốc thái dân an, nhân khang vật thịnh.

Đình Thụy Sơn mới được tôn tạo, phục dựng bằng lvật liệu xây dựng mới nhưng vẫn toàn bộ ngôi đình vẫn mang dáng dấp truyền thống, là nơi đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng tâm linh của cộng đồng cư dân trong và ngoài địa phương.

Đình Thụy Sơn được Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh năm 2009.

BBT

 

Ngày đăng: 18/01/2021