Dành cho du khách

 
Dành cho du Khách

Chùa Khánh Thiện

Chùa Khánh Thiện là một di tích cổ, tọa lạc tại thôn Như Sơn, xã Như Thụy, huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc; cách thành phố Vĩnh Yên - tỉnh lỵ tỉnh Vĩnh Phúc khoảng 37,5km về phía Tây Bắc, cách thị trấn Tam Sơn - huyện lỵ huyện Sông Lô 5,5 km về phía Nam.

Từ thành phố Vĩnh Yên, để đến chùa Khánh Thiện, du khách có thể ngược theo Quốc lộ 2 đến Ngã tư Quán Tiên, rẽ phải theo tỉnh lộ 305, qua các xã Vân Hội, Hoàng Lâu, Hoàng Đan (thuộc huyện Tam Dương), qua cầu Bến Gạo (bắc ngang sông Phó Đáy), đi tiếp qua địa phận các xã Đồng Ích, Tiên Lữ, Xuân Lôi đến thị trấn Lập Thạch (huyện lỵ huyện Lập Thạch), theo tỉnh lộ 307 đi qua xã Tân Lập (huyện Lập Thạch), xã Nhạo Sơn (huyện Sông Lô), rẽ trái theo đường tỉnh 307B qua thị trấn Tam Sơn, đến đê tả sông Lô rẽ trái, đi tiếp khoảng 2km đến bến phà Then, rẽ trái đi tiếp khoảng 1km đến UBND xã Như Thụy, di tích chùa Khánh Thiện cách UBND xã Như Thụy khoảng 1km.

Cũng như các ngôi chùa khác trong tổng thể các chùa làng ở vùng đồng bằng, trung du Bắc Bộ Việt Nam, chùa Khánh Thiện là một công trình kiến trúc thờ Phật theo giáo lý Đại thừa - là  nét đặc trưng của chùa thờ Phật ở miền Bắc nước ta. Đồng thời chùa còn là nơi các tăng ni tập trung sinh hoạt tu hành và thuyết giảng giáo lý của đạo Phật tới các phật tử, thiện nam, tín nữ, Nhân dân, du khách xa gần.

Lịch sử xây dựng 

Theo lời kể của Nhân dân địa phương thì chùa Khánh Thiện được xây dựng từ lâu đời. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, ngôi chùa cổ đã bị phá hủy, lúc này việc sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo của Nhân dân làng Như Sơn bị gián đoạn. Năm 1993, chính quyền địa phương cùng các Phật tử và Nhân dân địa phương đã đóng góp công sức, tiền của để xây dựng lại chùa Khánh Thiện khang trang, bền vững như ngày nay.

Chùa Khánh Thiện được xây trên nền móng chùa cũ. Chùa có mặt bằng kiến trúc theo kiểu “tiền nhị (), hậu đinh ()”, quy mô gồm ba gian tiền tế, có diện tích 40,5m2, tam bảo gồm ba gian tiền đường có diện tích 55m2 và hai gian thượng điện, diện tích sử dụng 18m2. Chùa Khánh Thiện được xây dựng theo kiểu thức tường hồi bít đốc. Các bộ vì tòa tiền tế liên quan, liên kết với nhau theo cách thức vì suốt, quá giang gối tường; tòa tiền đường và thượng điện, kết cấu vì theo kiểu chồng rường con nhị. Hệ thống cột chịu lực, xà, kẻ, câu đầu được kết cấu bằng bê tông cốt thép, hoành, rui bằng gỗ. Mái chùa lợp ngói Sông Cầu, nền lát gạch đỏ.

Nhìn chung, chùa Khánh Thiện tuy mới được phục hồi, quy mô kiến trúc nhỏ nhưng về cơ bản vẫn mang dáng dấp của ngôi chùa chùa truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ, đáp ứng mọi nhu cầu sinh hoạt tôn giáo, hoạt động Phật pháp của Nhân dân địa phương.

Hiện vật trong di tích

Ngôi chùa Khánh Thiện cổ đã bị triệt giải từ lâu nên hệ thống tượng Phật và các đồ thờ trong chùa Khánh Thiện ngày nay đều là hiện vật mới. Tượng Phật chùa Khánh Thiện tuy không nhiều nhưng được tạo tác khá tỉ mỉ, chau chuốt,  thể hiện được thần thái, đức từ bi của nhà Phật. Các pho tượng của chùa được bài trí thờ tự tại tiền đường và thượng điện. Cụ thể:

Hệ thống tượng thờ tại thượng điện 

1. Bộ tượng Tam thế Phật (kích thước cao 80cm), tượng trưng cho đức Phật ở 3 thời: quá khứ, hiện tại và tương lai tức là vô lượng, vô biên, vô số chư phật mười phương. Tên gọi đầy đủ của bộ tượng này là “Tam thế Tam thiên Phật”, để chỉ 3.000 đức Phật, mỗi thời 1.000 vị; hay “Tam thế Thường trụ Diệu pháp thân” nhằm tôn sùng cái hình tướng chân thật, sáng lạn, diệu kỳ, luôn tồn tại khắp không gian và xuyên thời gian của đức Phật. Trong cách bài trí tượng Phật trong chùa, bộ tượng Tam thế Phật được đặt ở vị trí trên cùng, cao nhất, xa nhất và do đó mà thâm nghiêm nhất, được các Phật tử tôn kính nhất.

Ba pho tượng Tam thế chùa Khánh Thiện được tạc giống nhau trong tư thế ngồi trên đài sen với những cánh hoa sen to xếp chồng lên nhau, liên kết với nhau hài hòa. Dưới đài sen là phần bệ tượng được tạo hình kiểu đế vuông, phía trước có trang trí mặt hổ phù. Tượng Tam thế Phật chùa Khánh Thiện được tạc với tạo hình tóc xoắn ốc “dân gian thường gọi là Bụt Ốc”, cổ cao, tai chảy dài, sống mũi cao, khuôn mặt hiền từ, phúc hậu, áo rủ nhiều nếp. Tượng ngồi trong tư thế thiền bán kiết, hai bàn tay đan lại, kết ấn để ngửa trong lòng đùi. Đó là ba pho tượng thể hiện sự đức độ, từ bi, tinh anh, trí tuệ cao siêu giỏi giang để bảo vệ và cai quản chúng sinh ở cõi Niết bàn.

2. Bộ tượng Hoa Nghiêm tam thánh gồm ba pho tượng. Vị ở giữa là Thích Ca Mầu Ni Phật, đứng hai bên hộ pháp cho Thích Ca Mầu Ni Phật là tượng Văn Thù Bồ Tát tọa phía bên phải và tượng Phổ Hiền Bồ Tát đứng phía bên trái.

Tượng Phật Thích Ca Mầu Ni hay Phật Tổ Như Lai còn gọi là tượng Phật Hoa Nghiêm của chùa Khánh Thiện, có kích thước cao 150cm, được tạc trong tư thế đứng trên đài sen, tay trái giơ lên để ngang ngực, tay phải nắm lại buông thõng ngang hông, mình mặc áo choàng dài nhiều lớp phủ kín tới chân. Trong đạo Phật, đức Thích Ca Mầu ni Phật tức là Ứng thân hay biến hóa thân, giáng sinh xuống trần thế, tu hành chính quả và thuyết pháp độ chúng.

Hộ pháp cho Thích Ca Mầu Ni Phật là hai vị Văn Thù Bồ tát cưỡi trên lung sư tử tọa bên phải Thích Ca Mầu Ni Phật và Phổ Hiền Bồ tát cưỡi trên lưng voi trắng, tọa bên trái Phật Thích Ca Mầu Ni.

Tượng Văn Thù Sư Lợi Bồ tát: Được tạc trong tư thế cưỡi trên lưng sư tử xanh, tay phải ngài bắt ấn để ngang ngực, tay trái để ngửa, mình mang trang phục áo choàng dài nhiều lớp, phủ kín tới chân, đầu đội mũ thất Phật. Phía dưới Văn Thù bồ tát là hình tượng một con sư tử được tạc với bờm và các móng vuốt dữ tợn. Trong truyền thuyết Phật giáo, Văn Thù Lợi Sư Bồ tát tượng trưng cho kinh nghiệm giác ngộ, đạt được bằng phương tiện tri thức. Vì vậy Văn Thù Bồ tát được Phật Thích ca giao phó việc truyền bá Phật pháp và câu niệm của danh hiệu Bồ tát Văn Thù là “Nam mô đại trí Văn Thù Sư Lợi Bồ tát”.

Tượng Phổ Hiền Bồ tát ngồi trên lưng voi trắng sáu ngà, biểu thị hạnh nguyện rộng lớn. Voi là loài có sức mạnh, kham nhẫn, có thể chuyên chở người và vật từ chỗ này sang chỗ khác. Bồ tát Phổ Hiền dùng đại hạnh hóa độ chúng sinh, đưa họ từ bờ mê sang bến giác. Voi trắng biểu thị Bồ tát tuy lăn lộn trong trần thế hóa độ chúng sinh nhưng ngài không vướng nhiễm bụi trần, tâm hoàn toàn trong sạch. Sáu ngà voi tượng trưng cho Lục độ (sáu công hạnh tu tập của chư vị bồ tát). Hình ảnh Bồ tát Phổ Hiền cưỡi voi trắng sáu ngà mang ý nghĩa ngài là vị bồ tát với tâm bồ đề vững mạnh, hoàn toàn thanh tịnh, khéo vận dụng Lục độ làm phương tiện giáo hóa độ sinh.

3. Tượng Quan Âm thiên thủ Chuẩn Đề

Tượng Quan Âm thiên thủ Chuẩn Đề, tượng trưng cho sự tinh anh có thể nhìn thấu suốt mọi việc trên thế gian, hiển thị công đức vô lượng, diệt trừ tất cả khổ ách, tai ương, làm tăng tiến trí tuệ, phúc đức, cứu giúp chúng sinh được sống lâu, khỏe mạnh. Ngài tọa trên đài sen, tóc búi cao, đầu đội mũ tỳ lư thất Phật. Tượng có tất cả 12 cánh tay, các cánh tay đều thon nhỏ, ngón tay búp măng được tạo tác tỉ mỉ. Trong đó, hai tay chắp lại phía trước ngực chấp ấn chuẩn đề, hai tay đan vào nhau kết ấn thiết để trong lòng đùi, 8 cánh tay còn lại để trần vươn ra ở hai bên sườn như để bảo bọc, che chở cho chúng sinh.

4. Bộ tượng Ngọc Hoàng, Nam Tào, Bắc Đẩu 

Bộ tượng Ngọc Hoàng, Nam Tào, Bắc Đẩu (tượng mới) gồm ba pho tượng, trong đó tượng Ngọc Hoàng ngồi giữa, cao 120cm, tượng Nam Tào và Bắc Đẩu ngồi hai bên tượng Ngọc Hoàng có kích thước bằng nhau, cao 100cm.

Tượng Ngọc Hoàng được tạc trong tư thế ngồi, chân vuông gối, ngài có bộ râu dài, đen, hai tay đan vào nhau, để trong tay áo phía trước bụng. Đầu đội mũ bình thiên, mình mặc áo long cổn, chân đi giày, trên thân áo có khắc nổi hình rồng, mặt hổ phù. Ngọc Hoàng tượng trưng cho trời, là biểu tượng cho đấng sáng tạo với quyền năng tối thượng.

Tượng Nam Tào (ngồi bên trái tượng Ngọc Hoàng), tay phải cầm bút, là vị thần giữ sổ sinh và xác nhận những điều tốt lành của chúng sinh. Tượng Bắc Đẩu ngồi bên phải tượng Ngọc Hoàng, tay trái cầm sổ, đây là vị thần giữ sổ tử và ghi chép những điều sai trái của chúng sinh. Hai tượng này cùng được tạc trong tư thế ngồi, chân vuông gối, mình mặc áo choàng nhiều lớp, đầu đội mũ cánh chuồn

5. Tượng Thích Ca sơ sinh đứng trong tòa Cửu long

Tượng cao 56cm, được tạc dưới dạng hình chú bé có dáng vẻ ngây thơ, mình để trần, tay trái chỉ lên trời, tay phải chỉ xuống đất. Tòa Cửu long gồm chín hình rồng uốn khúc trong mây đang phun nước tắm cho Thích Ca, như là điểm hội tụ sự linh thiêng của khắp cõi trời đất bao bọc lấy tượng Thích Ca.

Theo sự tích nhà phật, khi mới sinh ra ngài Thích Ca bước đi bảy bước theo bốn hướng, dưới mỗi bước chân ngài đi nở ra một đóa sen, tay trái chỉ lên trời, tay phải chỉ xuống đất nói rằng: “Thiên thượng địa hạ duy ngã độc tôn” (trên trời dưới đất chỉ có ta là tôn quý hơn cả). Hành động một tay chỉ lên trời, một tay chỉ xuống đất và chữ “ngã” ở đây như là một sự xác lập uy quyền của đức Phật trong khắp cõi trời đất, đó dường như cũng là điềm báo cho sự xuất hiện của một bậc thánh nhân có thể cứu rỗi, mang lại hạnh phúc cho tất thảy chúng sinh.

6. Tượng Quan âm tống tử (hay còn gọi là Quan Âm tọa sơn, Quan Âm Thị Kính)

Tượng được bài trí ở góc trong cùng phía bên trái chùa, kích thước tượng cao 91cm. Đây là hình tượng một bà mẹ ngồi trên núi, tay trái bồng một đứa trẻ. Tượng được tạc trong tư thế ngồi, một chân để vuông gối, một chân để chéo, khuôn mặt bầu, da trắng, tay thon, tai chảy dài, tóc búi cao, mặc áo rủ nhiều nếp, chân để trần. Tượng Quan Âm tống tử thể hiện đức từ bi của nhà Phật đối với chúng sinh. Với người Việt, Quan Âm tống tử được xem là vị Bồ tát luôn bảo hộ, chăm sóc cho phụ nữ và trẻ em.

 

Hệ thống tượng thờ tại tiền đường

Gồm các tượng Đức Ông, tượng Thánh Tăng, tượng Địa Tạng vương Bồ tát, và hai tượng Hộ Pháp Khuyến Thiện, Trừng Ác.

1. Tượng Đức Ông

Được thờ ở bên phải của thượng điện (theo cách bài trí của tượng Phật thông thường tại các ngôi chùa làng vùng đồng bằng, trung du Bắc Bộ thì tượng Đức Ông được đặt ở phía bên trái tòa tiền đường, còn tượng Thánh Tăng đặt ở phía bên phải; nhưng trong chùa Khánh Thiện thì cách sắp xếp hai tượng này ngược lại). Tượng cao 140cm, rộng vai 50cm. Tượng được tạc trong tư thế ngồi chân vuông gối, với áo choàng nhiều lớp rủ xuống, đầu đội mũ quan, khuôn mặt đỏ, mắt xếch, râu đen vẻ dữ tợn. Theo sự tích nhà Phật, Đức Ông là một vị trưởng giả nhưng đầy lòng nhân ái, thường mang của cải cứu giúp những người khó khan. Khi nghe Phật giảng đạo ngài đã giác ngộ mà được đức Phật cho cai quản mọi cảnh chùa trên thế gian.

2. Tượng Thánh Tăng

Tượng Thánh Tăng (hay còn gọi là Thánh Hiền): tọa bên trái tòa tiền đường. Tượng Thánh Hiền cao 140cm, rộng vai 50cm. Tượng ngồi buông chân, đầu đội mũ tỳ lư thất Phật, tay phải để ngang trước ngực ở tư thế thuyết pháp. Thành Tăng được coi là vị A-nan-đà có chức trách đại diện, cai quản tất cả các tăng, ni.

3. Tượng Địa Tạng Vương Bồ tát

Tượng Địa Tạng Vương Bồ tát cao 120cm, rộng vai 35cm. Tượng được đăt ở trung đường, đầu đội mũ tỳ lư, áo cà sa, chân đi hài, đứng trên đài sen. Ngài có chức trách cứu độ tất thảy chúng sinh miền âm phủ.

Các hiện vật khác

Gồm một chuông đồng, cao 90cm, đường kính 48cm; một chuông thỉnh; hai cây nến gỗ, cao 45cm; hai ống hương gỗ, cao 30 cm; một mâm bồng, cao 20cm, đường kính 30cm; hai ống hoa sứ, cao 35cm; năm bát hương sứ (một bát cao 30cm, đường kính 35cm; bốn bát kia cao 30cm, đường kính 30cm; hai bát hương, cao 18 cm, đường kính 20 cm).

Giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thẩm mỹ của di tích

Chùa Khánh Thiện thờ Phật theo phái Đại thừa Bắc Tông. Chùa mới được phục dựng nên có quy mô kiến trúc nhỏ. Hệ thống tượng pháp của chùa tuy không nhiều nhưng được tạo tác khá chau chuốt, tỉ mỉ, đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tôn giáo của nhân dân địa phương từ nhiều đời nay.

Sinh hoạt văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng của di tích

Chùa Khánh Thiện là nơi để thỏa nguyện nhu cầu tâm linh, nơi sinh hoạt tôn giáo của nhân dân địa phương. Vì vậy, hàng năm, vào các ngày lễ trọng của Phật giáo, Nhân dân địa phương đều tổ chức cúng lễ tại di tích. Cụ thể gồm:

Ngày 15 tháng Giêng (Tết Nguyên tiêu hay còn gọi là Tết Thượng Nguyên) là dịp dân chúng thường lên chùa cúng dâng sao, giải hạn, ước nguyện điềm lành cho gia đình trong cả năm. Trong ngày này các gia đình đều mang lễ ra chùa để cầu bình an cho gia đình.

Ngày 15 tháng Tư: Lễ Phật đản, kỷ niệm ngày sinh của đức Phật.

Ngày 15 tháng Bảy: Lễ Vu lan (còn được hiểu là “lễ báo hiếu”, được tổ chức vào ngày rằm tháng Bảy để tưởng nhớ công ơn cha mẹ và tổ tiên nói chung. Ngày này đồng thời cũng là ngày xá tội vong nhân, trên dương gian thường tổ chức lễ cúng cho những cô hồn không có người cúng kính, thờ tự, bị đói khát…). Lễ Vu lan - xá tội vong nhân được Nhân dân địa phương tổ chức long trọng tại chùa Khánh Thiện.

Ngoài ra, những ngày tuần tiết như mùng Một, ngày rằm âm lịch hàng tháng, các cụ thái vãi và người dân làng trong xã ngoài cũng đều thành kính sửa lễ ra chùa cúng Phật.

Chùa Khánh Thiện, xã Như Thụy được Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh năm 2019. 

BBT


Ngày đăng: 18/01/2021